భక్తి, శరణాగతి, దైవానుగ్రహానికి ప్రతీకగా నిలిచిన పురాణ ఘట్టాల్లో గజేంద్ర మోక్షం ఒకటి. ఆపదలో ఉన్న భక్తుడి మొర విన్న భగవంతుడు ఎంత వేగంగా స్పందిస్తాడో తెలియజేసే ఈ కథ భాగవత పురాణంలో విశేష ప్రాధాన్యం పొందింది. తెలుగు భక్తి సాహిత్యంలోనూ భక్తకవి పోతన తన ఆంధ్ర మహాభాగవతంలో ఈ ఘట్టాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించారు. అయితే ఈ గజేంద్ర మోక్ష ఘట్టాన్ని శిల్పరూపంలో ప్రత్యక్షంగా దర్శించగలిగే అరుదైన ఆలయం ఆంధ్రప్రదేశ్లోని అనంతపురం జిల్లాలో ఉండటం విశేషం.
గజేంద్ర మోక్షం వెనుక ఉన్న పురాణ గాథ
పురాణాల ప్రకారం ద్రవిడ దేశాన్ని పాలించిన ఇంద్రద్యుమ్నుడు మహావిష్ణువు పరమ భక్తుడు. ఒకసారి ఆయన విష్ణు ధ్యానంలో మునిగిపోయి ఉండగా అగస్త్య మహర్షి అక్కడికి వచ్చారు. ధ్యానంలో ఉన్న రాజు మహర్షిని గౌరవించకపోవడంతో ఆగ్రహించిన అగస్త్యుడు అతడిని ఏనుగుగా జన్మించమని శపించాడు.
ఆ శాప ఫలితంగా ఇంద్రద్యుమ్నుడు గజేంద్రుడిగా జన్మించాడు. ఒక రోజు తన గజసేనతో కలిసి సరస్సులో విహరిస్తుండగా ఒక మొసలి అతని కాలును బలంగా పట్టుకుంది. తన శక్తిమేర పోరాడిన గజేంద్రుడు చివరకు మొసలి బలానికి తట్టుకోలేకపోయాడు. శారీరక బలం, అహంకారం ఏవీ తనను కాపాడలేవని గ్రహించిన అతడు పరమాత్మనే శరణు కోరాడు.
భక్తుడి పిలుపుకు వెంటనే స్పందించిన మహావిష్ణువు
ఆపదలో ఉన్న గజేంద్రుడు హృదయపూర్వకంగా శ్రీమహావిష్ణువును ప్రార్థించగా, ఆయన వెంటనే వైకుంఠం నుంచి గరుత్మంతుడిపై బయలుదేరినట్లు భాగవతం చెబుతోంది. భక్తుడి ప్రాణాలను రక్షించాలనే సంకల్పంతో సుదర్శన చక్రాన్ని ప్రయోగించి మొసలిని సంహరించాడు. మొసలి రూపంలో ఉన్న గంధర్వుడు తన శాప విమోచనం పొందగా, గజేంద్రుడికి విష్ణుమూర్తి మోక్షాన్ని ప్రసాదించాడు. అప్పటి నుంచి ఈ ఘట్టం సంపూర్ణ శరణాగతి, భక్తి, దైవకృపకు ప్రతీకగా నిలిచింది.
గజేంద్ర మోక్షాన్ని ప్రతిబింబించే అరుదైన ఆలయం
అనంతపురం జిల్లా పామిడి పట్టణంలో వెలసిన శ్రీ అనంత గజ గరుడ లక్ష్మీనారాయణ స్వామి ఆలయం ఈ గజేంద్ర మోక్ష ఘట్టాన్ని శిల్పకళ రూపంలో భక్తులకు దర్శింపజేస్తోంది. ఈ ఆలయంలోని ప్రధాన విగ్రహం నిర్మాణం అత్యంత ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది.
విగ్రహం పీఠం భాగంలో మొసలి, దాని పైన గజేంద్రుడు, అతడిని రక్షించేందుకు గరుత్మంతుడిపై విహరిస్తున్న లక్ష్మీనారాయణ స్వామి, పైభాగంలో అనంతశేషుడు దర్శనమిస్తారు. ఒకే శిల్పంలో గజేంద్ర మోక్షం మొత్తం ఘట్టాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ నిర్మాణం దేశంలోనే అరుదైన వాటిలో ఒకటిగా భావిస్తారు.
ఆలయంలోని ఇతర విశేషాలు
ఈ క్షేత్రంలో గజేంద్ర మోక్ష విగ్రహంతో పాటు వేణుగోపాలస్వామి, ఆంజనేయస్వామి, నాగదేవతల సన్నిధులు కూడా ఉన్నాయి. అలాగే వైష్ణవ సంప్రదాయానికి చెందిన రామానుజాచార్యులు, ఆళ్వార్ల విగ్రహాలు భక్తులను ఆకట్టుకుంటాయి. పురాతన వైష్ణవ సంప్రదాయానికి సంబంధించిన ఎన్నో చారిత్రక ఆనవాళ్లు ఈ ఆలయంలో కనిపిస్తాయి.
వైభవంగా జరిగే ఉత్సవాలు
ఈ ఆలయంలో ప్రతి ఏకాదశి సందర్భంగా విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం, భగవద్గీత పారాయణం, భజనలు నిర్వహిస్తారు. అనంతరం స్వామివారి ప్రాకారోత్సవం భక్తుల మధ్య ఘనంగా జరుగుతుంది.
రథసప్తమి సందర్భంగా ప్రత్యేక గ్రామోత్సవం నిర్వహిస్తారు. అలాగే మార్గశిర మాసంలో జరిగే స్వామివారి కల్యాణోత్సవం వేలాది మంది భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. భక్తుల భాగస్వామ్యంతో జరిగే ఈ ఉత్సవాలు ఆలయ ఆధ్యాత్మిక వైభవాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి.
భక్తికి ప్రతీకగా నిలిచిన పవిత్ర క్షేత్రం
గజేంద్ర మోక్షం కేవలం ఒక పురాణ కథ మాత్రమే కాదు. కష్టకాలంలో అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి భగవంతుడిని సంపూర్ణంగా నమ్మితే దైవ అనుగ్రహం తప్పక లభిస్తుందనే గొప్ప సందేశాన్ని అందించే ఆధ్యాత్మిక ఘట్టం. అనంతపురం జిల్లాలోని ఈ విశిష్ట ఆలయం ఆ సందేశాన్ని నేటికీ భక్తులకు చేరవేస్తూ, ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని ప్రసాదిస్తోంది.
